30/09/2016

Dear President Magufuli

Dear President Magufuli,
I ask you to secure the protection of Selous as a positive legacy of your leadership for Tanzanians and the world.
Selous is our shared heritage. Please save :
The environment
In 2014, UNESCO placed Selous Game Reserve on the List of World Heritage in Danger. It is facing severe threats from industrial-scale poaching and other harmful activities that must be stopped. Tanzania and the international community should stand together to safeguard the environmental, social and economic values that Selous provides.
Local livelihoods
Damage to Selous and its wildlife has resulted in a decline in visitor numbers, and in local job losses. Criminal syndicates are decimating elephant herds and threatening the safety of rangers who are defending the front line. Rangers across Africa say that they need better training and equipment to prevent rampant poaching.
Rare wildlife
Selous has lost 90 percent of its elephants and nearly all of its critically endangered black rhinos to poachers since becoming a World Heritage site. Industrial projects have made it easier for poachers to access the park and to traffic illegal ivory. Support for combating wildlife crime should be used to implement the zero poaching framework.
Economic value
Despite being a source of tourism revenue, over 75 percent of Selous is at risk from harmful industrial activities. These operations threaten the environment and provide few long-term jobs for nearby residents. Sustainable development options should be prioritized that provide direct benefits to communities without compromising natural capital.
Sincerely,

La ziada : HAPA

25/09/2016

Unyama wa binadamu au ubinadamu wa wanyama ?


Katika lugha nyingi tunakuta usemi unaoelezea baadhi ya vitendo vya binadamu kwa kutumia maneno « unyama wa watu ». Usemi huo hauna msingi wowote kwa kuwa wanyama, hususan wale ambao wanaaminika ni wakatili sana kama simba au taiga, hawajafikia kiwango kile cha uhayawani ambao binadamu pekee anakuwa nao. Kila siku binadamu ndiye anayeonyesha bayana kwamba huwapita viumbe wote wa dunia yetu kwa ushenzi. Ukatili na ubedui ni miongoni mwa sifa ya binadamu ambayo imejikita katika maumbile yake. La kudhibitisha kwamba tumezidiwa na uhabithi huo usio na kifani limedhihirika katika namna zile ambazo tunajiliwaza nazo tunapolikabili swala nyeti la uharibifu wa dunia yetu. Kwa sisi sote mada hii ya uharibifu wa dunia si hoja. Na hata kama wasayansi watatuambia kwamba binadamu yupo hatarini kwa sababu ya kupotea kwa bayoanuai, hatujali. Na wengi katika wasomi pia husema kuwa ishu hilo ni uwongo, ilhali wengine watakubali kulitilia maanani lakini kwa kulisokomeza katika mjadala wa siasa. Ndipo Mwafrika atakapokwambia kwamba ni kosa la Wazungu, wakati Mchina atasema si shauri yake na Mwarabu naye atataja Allah ! Kwa kifupi, swala hilo halitupigi mshipa. Tunavuruga nyumba yetu, tunasambaratisha makaazi yetu, tunafuja maslahi yetu lakini hatujali. Isitoshe, tunasikia raha. Raha ya maovu !

Mnyama hana akili hiyo. Akili hiyo ya kuweza kuteketeza misingi ya uhai. Afadhali iwe hivyo. Ndiyo hekima yake ambayo binadamu amepungukiwa nayo. Mwache binadamu aendelee kusoma Foucauld, Derrida, Mbembe na wapuuzi wengine wenye akili hiyo betebete, ajishughulishe na demokrasia na udikteta, ajifanye ana maadili kwa kuwa yeye si mnyama, ajidai kwamba yeye ni bora kuliko mwingine kwa sababu ana utamaduni wa udugu, kikubwa hapo ni kumshughulisha binadamu na kumteka kiitikadi ili asije akatambue kwamba yuko hatarini. Vinginevyo angeacha kununua vimeremeta, blingbling, kompyuta, gari na kadhalika. Ingekuwa shida na balaa kwa kuwa viwanda ndivyo vinamtawala na kumtia shemere. Na vichwa vya hapa na pale duniani wangegundua kwamba vita vyao dhidi ya ukoloni mambo leo, utandawazi na ubeberu havina maana. Hivyo wangenyimwa majikwezo yao. Pengine wangesoma vitabu vile vya wasayansi ambao, katika miaka thelathini nyuma, wameshabainisha kwamba huenda binadamu hatakiuka karne hiyo ijayo. Lakini kwa msaada wa watu wakubwa hawa tunazidi kujitia hamnazo na kuwasilisha visababu tu, kwa madoido na maringo kupindukia, huku tukijidai kwamba sisi tunayo akili na wanyama wale hawana chochote. Na tutapania kukuza shughuli zile zile ambazo tayari zinachukuliwa na wasayansi kwamba zitafanikisha mpango wetu wa kuangamiza ulimwengu. Tuko njiani tu, kufyeka misitu yote, kumaliza spishi zote za viumbe, kukausha vyanzo vyote vya maji, kuchafua hewa na kujaza hili tufe la dunia hadi turundikane mpaka kileleni kwa milima yote. Kweli binadamu si mnyama. Ubinafsi na ubedui umemvaa.



Mwana falsafa Levi-Strauss aliwahi kuandika kwamba dunia itazidi kuangamia na kwenda tenge ikiwa hatuzingatii swala la demografia. « Nilipozaliwa kulikuwa na wakaazi bilioni moja na nusu duniani. Nilipoingia kazini, mnamo mwaka 1930, tulikuwa bilioni mbili. Sasa hivi, tuko bilioni 6 na tutafikia bilioni 9 baada ya miongo michache tu, kwa mujibu wa tabiri zile za wana demografia. Hata wakisema kwamba idadi hiyo itafikia kilele hicho wala haitaongeza zaidi ya hapo, kiasi cha kwamba idadi ya watu itapungua kuanzia kilele hicho, hatuna budi kutambua kwamba spishi yetu itakuwa imeingia hatarini. Tutakuwa tumeshamaliza kuumbua uanuai wa kila kitu, katika mawanda ya utamaduni na bayolojia kwa sababu tutakuwa tumemaliza asilimia kubwa ya viumbe, wanyama pamoja na uoto wa asili. »

Levi-Strauss alifariki mwaka 2009. Alikuwa mtu mwenye hekima na nadhiri kubwa. Katika miaka hiyo arobaini iliyopita, dunia imepoteza asilimia 40 ya bayoanuai. Kwa sababu ya ongezeko la watu duniani. La kusikitisha ni kuona kwamba takriban wanadamu wote hawajui maana yake wala athari zake. Tanzania nimeshawahi kukutana na watu wengi ambao wanaitikadi kwamba spishi za wanyamapori hawapotei kabisa kwa sababu wanaibuka tu, kutoka katika ardhi. Hawajui kwamba binadamu atashindwa kuishi ikiwa idadi kubwa ya viumbe hai wanaotuzonga watatoweka. Na Afrika kunako bayoanuai ya kiasiliya yenye uketo mkubwa sana duniani ndiyo bara ambayo itakumbwa na hilaki na angamizi kubwa sana. Wakoloni walipofika Afrika mashariki walikuta wakaazi milioni nne. Sasa hivi, nchi hizi tatu za eneo hili — Uganda, Kenya na Tanzania — zinajumlisha wakaazi wasiopungua milioni mia moja na hamsini. Mwaka 2050 na mbele kidogo, Afrika nzima itakuwa imeshapata bilioni tatu. Ina maana kwamba bara hiyo itakuwa bara ya spishi moja tu, yaani binadamu. Waama binadamu mharabu.

04/09/2016

UKUNI MBAYA HAUFICHIKI


Nimetunga mchezo wa kuigiza uitwao "Ukuni mbaya haufichiki" ambao unapatikana katika mtandao wa Amazon (hapa). Ifuatayo ni muhtasari wake :

Profesa Buruji anajulikana dunia nzima kwa sifa zake katika kupambana na ukoloni mambo leo. Lakini leo amechanganyikiwa. Majojo yamemzonga. Licha ya rushwa alizozipokea na mgongano wa maslahi uliomkashifu, mwanawe Halima amemjia na habari mbaya. Amepata mimba kabla ya ndoa. Mama yake ndiye atakayemtetea, kwa harija na jazba, ili mumewe asimpeleke mwanao kijijini. Ugomvi na zogo zikatokea hadi kutoelewana kukakithiri na kuleta mfarakano mkubwa. Mambo yangezidi kuwa mabaya na talaka ingeandikwa papo hapo kama si mgeni kujitokeza. Na itakuwaje mgeni huyo awe Mmarekani ambaye ajitambulishe ni ndugu yake pacha ya Halima ? Kitandawili hiki, pamoja na kwamba kinaingiza mshangao mkubwa katika familia ya Prof Buruji, ndicho kinacholeta habari ya kiajabu, kiasi cha kutibua siri zote za zamani na kutetemesha familia nzima. Ndipo inafahamika kwamba nyuma ya mgogoro huo kuna jambo la msingi ambalo binadamu anapaswa kulitilia maanani, jambo ambalo ni upendo.


11/08/2016

Sarah Waiswa amepata tuzo la Arles


Sarah Waiswa amepata tuzo la Arles (Ufaransa) katika usanii wa picha mwaka 2016. Ni tuzo ambalo linatolewa kila mwaka ili kuhamasisha na kuimarisha usanii bora katika uwanja wa picha. Sarah Waiswa ametunukiwa tuzo hili ("Discovery Award") kwa sababu ya kazi yake juu ya Mazeruzeru (maalbino kwa kiswahili chenye « siasa bora ») ambao huuawa kila mwaka na viungo vyao vya mwili kuuzwa kutokana na itikadi za kishenzi ambazo zimeshamiri sana miaka hii Afrika mashariki. Sarah Waiswa ni mzaliwa wa Kenya ingawa ni raia wa Uganda na picha zake (« Stranger in familiar land ») zilionyeshwa katika tamasha ya Arles hivi karibuni. Wasomaji ambao wanapenda ubunifu kama mimi wanatakiwa kufuata anwani hizi zifuatazo :

ARLES

SARAH WAISWA 

Courtesy@Sarah Waiswa
Courtesy@Sarah Waiswa















01/08/2016

Kwa nini nimekatiza kutafsiri riwaya ya Ahmadou Kourouma « Majua ya huru » (« Les soleils des indépendances »)




Mwaka jana nilianza kutafsiri kitabu kizuri sana cha marehemu mwandishi Ahmadou Kourouma (1927-2003). Kourouma alikuwa ni mwenyeji wa Kodivaa (Côte-d’ivoire) na alitunga vitabu vingi kwa kifaransa. Ni miongoni mwa waandishi maarufu wa bara ya Afrika katika lugha hiyo, pamoja na Amadou Hampâté Bâ, Sony Labou Tansi na Yambo Ouologuem. Vitabu vyake vinasomwa dunia nzima, na vingi vimeshatafsiriwa katika lugha nyingi. Niliamua kutafisiri kitabu hiki « Majua ya huru » kwa sababu ni kitabu ambacho niliwahi kusoma zamani sana wakati wa ujana wangu. Nasikitika kusema kwamba nimeshindwa kumaliza tafsiri yake, si kwa sababu kiswahili kimeniweza, bali kwa sababu zifuatazo :

— kwanza tuzingatie kwamba haki za kutafsiri kitabu chochote duniani zimehifadhiwa na kukiritimbwa na hairuhusiwi kutoa tafsiri yoyote bila idhini ya kampuni husika (taasisi, mchapishaji, dhuria za mwandishi, n.k.). Mara nyingi, sheria hiyo ni halali na lazima izingatiwe ikiwa mwandishi yungali hai au amefariki katika miaka 70 au 50 nyuma (kutegemea na sheria za kila nchi). Mfano kutafsiri vitabu vya Shakespeare au Molière haina vipingamizi kwa sababu waandishi hawa wamefariki zamani sana lakini kutafsiri Sony Labou Tansi au Jean Anouilh kama nilivyofanya hivi karibuni (HAPA na HAPA) inabidi mfasiri apate haki zote kutoka mwenye haki, na aghalabu ni mchapishaji. Ndiyo maana sikuchapisha vitabu vya Labou Tansi na Anouilh. Na Kourouma, ambaye alifariki mwaka 2003 naye pia. Si kazi yangu kufuatilia haki hizo.

— pili, wachapishaji huona vibaya kuacha haki hizo ikiwa lugha ambayo wewe mfasiri unayoilenga katika kazi yako ni « lugha ndogo » (hapo natumia alama hizo za koma kuonyesha kwamba ni kauli ya mchapishaji, si yangu), na kiswahili nacho kinachukuliwa ni maskini au ndogo. Kwa kifupi, kiswahili kinadhaniwa hakina maslahi au faida kwa sababu hakina soko. Juu ya hayo, inajulikana wazi kwamba wenyeji wa Afrika mashariki hawasomi. Hivyo mchapishaji anahisi kwamba atajiponza akajifilisisha kwa vile atakavyokubali kuchapisha kitabu chochote katika lugha hiyo maskini.

                   Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"       Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"

— tatu, hakuna vitoa vitabu au wachapishaji wenye nidhamu na maadili ambao wanaaminika Afrika mashariki. Wakati uchapishaji wa kitabu cha fasihi unachukua muda mdogo sana (mwezi moja hadi miezi sita kwa riwaya) katika nchi tajiri, Tanzania na Kenya utaambiwa « njoo kesho » mara mia kabla hujapewa jawabu. Katika nchi hizo, inaelekea kwamba kuendeshewa resi au, kwa maneno mengine, kuzungushwa na kuongopewa, si tabia inayokosoleka. Pengine ni katika utamaduni wa watu. Katika nchi zenye uhuru, nadhani kwamba wateja wangesusa kununua vitabu katika shirika lolote lile lenye ufisadi kama huo.

— nne, mchapishaji ambaye kazi yake ni kuchapisha vitabu tu, huwa amejifaragua kiasi cha kujua yeye peke yake kinachotakikana katika mswada wa fasihi. Mwandishi wa riwaya au tamthilia, ambaye yeye ndiye pekee anayejua maana ya kubuni, basi anapaswa kuwezwa na kuonewa na « mfanya kazi » huyo ambaye, kwa kuwa amejipa kilemba kikubwa, anajua kila kitu. Ajabu kweli.

                                           Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"      Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"


— tano, inaelekea kwamba kiengereza kinazidi kutawala Afrika mashariki, na kimejikita katika fikra za watu. Siku hizi, ukiingia katika duka la vitabu Nairobi, Kampala au Dar-es-Salam, utakuta kwamba vitabu asilimia 80 (au zaidi) ni vya kiengereza, yaani lugha ya elimu ya eneo hilo (mandhali kiswahili kinachukuliwa na watu wengi kwamba si lugha ya elimu na sayansi).


Swali : wako wapi wanazuoni na vichwa vikubwa wa nchi hizo ambao wanasikika kila siku huku wakidai kwamba wamebanwa na kazi nyingi na majukumu mazito ? Wanafanya nini ? Kwa nini vitabu vya Adam Shafi, Kezilahabi (HAPA), Said Mohamed vinatafsiriwa na wageni katika lugha tajiri, na vitabu vile vingine vya dunia nzima havitafsiriwi katika kiswahili ? Kwa sababu ya ukoloni mambo leo ? Ubepari ? Utandawazi ? Au kwa sababu ya uzembe, ajizi, uroho, ujinga wa akili, choyo, husuda, rushwa, tabia mbaya wa « vichwa » vile ?