11/08/2016

Sarah Waiswa amepata tuzo la Arles


Sarah Waiswa amepata tuzo la Arles (Ufaransa) katika usanii wa picha mwaka 2016. Ni tuzo ambalo linatolewa kila mwaka ili kuhamasisha na kuimarisha usanii bora katika uwanja wa picha. Sarah Waiswa ametunukiwa tuzo hili ("Discovery Award") kwa sababu ya kazi yake juu ya Mazeruzeru (maalbino kwa kiswahili chenye « siasa bora ») ambao huuawa kila mwaka na viungo vyao vya mwili kuuzwa kutokana na itikadi za kishenzi ambazo zimeshamiri sana miaka hii Afrika mashariki. Sarah Waiswa ni mzaliwa wa Kenya ingawa ni raia wa Uganda na picha zake (« Stranger in familiar land ») zilionyeshwa katika tamasha ya Arles hivi karibuni. Wasomaji ambao wanapenda ubunifu kama mimi wanatakiwa kufuata anwani hizi zifuatazo :

ARLES

SARAH WAISWA 

Courtesy@Sarah Waiswa
Courtesy@Sarah Waiswa















01/08/2016

Kwa nini nimekatiza kutafsiri riwaya ya Ahmadou Kourouma « Majua ya huru » (« Les soleils des indépendances »)





Mwaka jana nilianza kutafsiri kitabu kizuri sana cha marehemu mwandishi Ahmadou Kourouma (1927-2003). Kourouma alikuwa ni mwenyeji wa Kodivaa (Côte-d’ivoire) na alitunga vitabu vingi kwa kifaransa. Ni miongoni mwa waandishi maarufu wa bara ya Afrika katika lugha hiyo, pamoja na Amadou Hampâté Bâ, Sony Labou Tansi na Yambo Ouologuem. Vitabu vyake vinasomwa dunia nzima, na vingi vimeshatafsiriwa katika lugha nyingi. Niliamua kutafisiri kitabu hiki « Majua ya huru » kwa sababu ni kitabu ambacho niliwahi kusoma zamani sana wakati wa ujana wangu. Nasikitika kusema kwamba nimeshindwa kumaliza tafsiri yake, si kwa sababu kiswahili kimeniweza, bali kwa sababu zifuatazo :

— kwanza tuzingatie kwamba haki za kutafsiri kitabu chochote duniani zimehifadhiwa na kukiritimbwa na hairuhusiwi kutoa tafsiri yoyote bila idhini ya kampuni husika (taasisi, mchapishaji, dhuria za mwandishi, n.k.). Mara nyingi, sheria hiyo ni halali na lazima izingatiwe ikiwa mwandishi yungali hai au amefariki katika miaka 70 au 50 nyuma (kutegemea na sheria za kila nchi). Mfano kutafsiri vitabu vya Shakespeare au Molière haina vipingamizi kwa sababu waandishi hawa wamefariki zamani sana lakini kutafsiri Sony Labou Tansi au Jean Anouilh kama nilivyofanya hivi karibuni (HAPA na HAPA) inabidi mfasiri apate haki zote kutoka mwenye haki, na aghalabu ni mchapishaji. Ndiyo maana sikuchapisha vitabu vya Labou Tansi na Anouilh. Na Kourouma, ambaye alifariki mwaka 2003 naye pia. Si kazi yangu kufuatilia haki hizo.

— pili, wachapishaji huona vibaya kuacha haki hizo ikiwa lugha ambayo wewe mfasiri unayoilenga katika kazi yako ni « lugha ndogo » (hapo natumia alama hizo za koma kuonyesha kwamba ni kauli ya mchapishaji, si yangu), na kiswahili nacho kinachukuliwa ni maskini au ndogo. Kwa kifupi, kiswahili kinadhaniwa hakina maslahi au faida kwa sababu hakina soko. Juu ya hayo, inajulikana wazi kwamba wenyeji wa Afrika mashariki hawasomi. Hivyo mchapishaji anahisi kwamba atajiponza akajifilisisha kwa vile atakavyokubali kuchapisha kitabu chochote katika lugha hiyo maskini.

                   Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"       Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"

— tatu, hakuna vitoa vitabu au wachapishaji wenye nidhamu na maadili ambao wanaaminika Afrika mashariki. Wakati uchapishaji wa kitabu cha fasihi unachukua muda mdogo sana (mwezi moja hadi miezi sita kwa riwaya) katika nchi tajiri, Tanzania na Kenya utaambiwa « njoo kesho » mara mia kabla hujapewa jawabu. Katika nchi hizo, inaelekea kwamba kuendeshewa resi au, kwa maneno mengine, kuzungushwa na kuongopewa, si tabia inayokosoleka. Pengine ni katika utamaduni wa watu. Katika nchi zenye uhuru, nadhani kwamba wateja wangesusa kununua vitabu katika shirika lolote lile lenye ufisadi kama huo.

— nne, mchapishaji ambaye kazi yake ni kuchapisha vitabu tu, huwa amejifaragua kiasi cha kujua yeye peke yake kinachotakikana katika mswada wa fasihi. Mwandishi wa riwaya au tamthilia, ambaye yeye ndiye pekee anayejua maana ya kubuni, basi anapaswa kuwezwa na kuonewa na « mfanya kazi » huyo ambaye, kwa kuwa amejipa kilemba kikubwa, anajua kila kitu. Ajabu kweli.

                                           Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"      Résultat de recherche d'images pour "kourouma books"


— tano, inaelekea kwamba kiengereza kinazidi kutawala Afrika mashariki, na kimejikita katika fikra za watu. Siku hizi, ukiingia katika duka la vitabu Nairobi, Kampala au Dar-es-Salam, utakuta kwamba vitabu asilimia 80 (au zaidi) ni vya kiengereza, yaani lugha ya elimu ya eneo hilo (mandhali kiswahili kinachukuliwa na watu wengi kwamba si lugha ya elimu na sayansi).


Swali : wako wapi wanazuoni na vichwa vikubwa wa nchi hizo ambao wanasikika kila siku huku wakidai kwamba wamebanwa na kazi nyingi na majukumu mazito ? Wanafanya nini ? Kwa nini vitabu vya Adam Shafi, Kezilahabi (HAPA), Said Mohamed vinatafsiriwa na wageni katika lugha tajiri, na vitabu vile vingine vya dunia nzima havitafsiriwi katika kiswahili ? Kwa sababu ya ukoloni mambo leo ? Ubepari ? Utandawazi ? Au kwa sababu ya uzembe, ajizi, uroho, ujinga wa akili, choyo, husuda, rushwa, tabia mbaya wa « vichwa » vile ?








23/06/2016

Baadhi ya maswala aliyeniuliza rafiki yangu wa zamani "Yusuf" kuhusu kusilimu

Yafuatayo ni baadhi ya maswala aliyoniuliza rafiki yangu Yusuf niliyewahi kukutana naye Unguja miaka ishirini nyuma. Nilipokutana naye wakati ule, Yusuf alikuwa ni Mwislamu ambaye alijisilimu alipofika Unguja miaka tisa nyuma. Yeye alikuwa ni mwananchi kutoka Rwanda. Tulipokutana tena wiki mbili iliyopita nilipokwenda Rwanda, kwa kuwa ndiko aliporudi hivi karibuni kustakimu, nilishangaa kugundua kwamba amerudi katika Ukristo. Kwa kuwa Yusuf alikuwa Mwislamu msalihina na mbobezi katika kusoma na kupima maandishi matakatifu, nikaamua kumhoji tena — kama nilivyofanya miaka ishirini iliyopita (nikaandika makala hii hapa, kwa kifaransa) — kuhusu maana ya uamuzi huo naye akanitayarishia maswali haya yafuatayo ambayo yalikuwa yakimbana tangu zamani. Haya ndiyo yaliyomsukuma arejee katika dini ya Ukristo. Ni imani yake ambayo mimi mwenyewe sina budi kuiheshimu.

       











1. Je, ungeamini chama kinachokataza makada yake wasitoke katika chama hicho na kuamini itikadi nyingine wakishatoka ? Kama Mwislamu hukatazwa kutanasari, je kwa nini na sisi tuiamini dini ya Uislamu ambayo inatesa na kuua wale wanaotoka katika Uislamu ?

2. Kwa nini wengi duniani wanatoka katika imani ya kiislamu ilhali wanajua kwamba kitendo hicho kinaponza maisha yao ?

3. Inasemekana kwamba mtu hawezi kukosoa Kuran kama hajui kiarabu na maana yake. Ikiwa ni hivyo, wengi katika Waislamu husoma Kuran huku wakiwa hawajui maana ya wanachosoma. Je, si kufuatilia na kueneza dini ambayo haieleweki ?

4. Inajulikana kwamba kiarabu cha Kuran ni lugha takatifu isiyo na hitilafu yoyote. Hivyo kwa nini Kuran imejaa maneno ya lugha mbali mbali, ikiwemo kihabesha, kiajemi, kilatini, kiyunani na nyinginezo ?

5. Lugha ya Kuran inachukuliwa haina dosari wala upungufu kwa sababu ni maneno ya Allah. Hivyo kwa nini sentensi nyingine hazina mantiki wala mizani ? Au Allah alitunga mategu ?

6. Lugha ya Kuran inadhaniwa ni lugha yenye mantiki. Je, kwa nini aya nyingi hazina mizani ? (Yusuf hapo aliniambia nisome 4.78-79 ; 6.148-149 ; au tulinganishe 2.47 na 5.18 au 35.24 na 25.51) Na kwa nini Mtume Mohamed alishushiwa aya ambazo, kutokana na sheria ya ubatilifu (naasikh wa mansuukh, kwa kiarabu), zinachukuliwa zimepitwa na wakati ?

7. Kuran inasema kwamba Maryam ni mama ya Yesu. Ikiwa ni hivyo, nani atakubali kwamba pia ni ndugu yake Aaron na Musa (19.28) ? Ama kweli Kuran inazungumzia Mariam ambaye ni ndugu yake Aaron na Musa ambao waliishi karne 12 kabla ya Yesu !

8. Kuran imetafsiriwa katika lugha nyingi duniani, ikiwemo lugha ya kiengereza, na Kuran hizo huhalalishwa na mamlaka makubwa ya kiislamu duniani kote. Je, kwa nini mtu asiye Mwislamu akitokeza akitaka kukosoa Kuran kwa kusoma tafsiri hizo, mara huambiwa kwamba tafsiri anayeitumia si sahihi ?

9. Kwa nini Waislamu wengi husema kwamba mwari aliyebaleghe ndiye pekee anayestahiki kuozeshwa wakati Kuran husema kwamba hata kigori anafaa ? (65.4 ; 33.49)

10. Je, mahaba baina ya mwanamme mwenye miaka hamsini na tatu na kigori mwenye umri wa miaka tisa kweli yanazingatia maadili na heshima ya binadamu ?

11. Kwa nini dini ya Uislamu ni dini pekee inayoshambulia dini nyinginezo ?

12. Je, Allah alitizamia migongano na vita baina ya Wasunni na Washia zilivyoibuka baada ya kifo cha Mtume Mohamed ?

13. Kuran inazumgumzia pombe kuwa ni aina ya kifundiro cha Shetani. Hivyo kwa nini Kuran inasema kwamba pombe itapatikana kwa wingi na kutiririka kama mito peponi  (5.90-91 ; 13.4 ; 47.15) ?

10. Kisayansi kunywa pombe kwa kiasi kidogo inachukuliwa ni aina ya dawa inayotunza moyo usipate fadhaiko na shtuko, na inayokinga mwili usipate kisukari na ganzi ya aina mbalimbali. Hivyo, kwa nini Allah imekataza pombe badala ya kupanga matumizi yake ?

11. Mtume Mohamed anadai kwamba maji ya zamzam ni aina ya tiba kuu inayotibu maradhi zote. Je, kwa nini maji haya imejaa kemikali nyingi kama vile asenia, nitrati na bakteria nyingine mbaya ? Soma HAPA.

12. Inaelekea kwamba dunia katika Kuran si tufe bali ni kama bamba la chuma au kitu bapa (Kuran inasema « zulia »). Lakini kama inajulikana ni tufe kweli, kwa nini Waislamu huswali kuelekea mashariki au kaskazini kutegemea walipo duniani wakati masafa yaliyo madogo zaidi yapitia ndani ya dunia tufe au kwenda kupitia ncha za dunia ? Au Allah hakujua kwamba dunia ni aina ya tufe ?

13. Mwislamu anapaswa kuswali kuelekea na kukabili Makka huku ikiongezwa kuwa kutofanya hivyo ni kukufuru Mungu. Je kweli kitendo hicho kina maana ikiwa tumejali kwamba dunia ni tufe ? Vyovyote vile, kuswali ni kuikabili NA kuipa kisogo Makka !

14. Kwa nini Allah hakupatunza pahala patakatifu « Kaaba » kila paliposhambuliwa mandhali ni pahala patakatifu ?

15. Kwa nini Waislamu wanaendelea kuzingatia itikadi ya kipagani inayowashurutisha waizunguke Kaaba mara saba kwa kufuata mzunguko unaokwenda kinyume na ule wa saa ?

16. Kwa nini Mwislamu mwenye hadhi na cheo nyingi hulindwa na doria nzima anapokwenda Makka wakati Mwislamu wa kawaida naye huachwa bila mlinzi ?

17. Huko Makka mamia ya watumishi hutumikiwa kila siku ili kusafisha maabadi ya Kabba. Je, kwa nini Allah anawaruhusu njiwa na ndege wengine kudondosha mavi juu ya pahala patakatifu ?

18. Kwa nini Allah anaruhusu watu wa damu moja, kwa mfano ndugu « simba kwa simba » kufunga ndoa wakati ndoa kama hii inajulikana wazi kwamba huleta madhara ya kijenetekia ? (4.23)

19. Mwanamme akitaka kumwacha mkewe hutamka « talaka » mara tatu, wakati mwanamke naye akitaka kuachana na mumewe anapaswa kujitetea mahakamani mbele ya hakimu mwanamme. Je, mchakato huo kweli ni haki ?

20. Katika Uislamu, mwanamke ambaye aliwahi kubakwa lakini hana shahidi wa kiume, mara nyingi hushtakiwa kwa hatia ya uzinifu. Je, hiyo ni haki ?

21. Kufuatana na sheria ya kiislamu, wazazi wa watoto ambao walishtakiwa kwa hatia ya uzinifu wanapaswa kuadhibiwa na kupigwa mawe. Hivyo Allah anapendekeza watoto wawe mayatima (wakati Kuran inasema kwamba haipendezi kuokota na kulea watoto waliotupwa (33.4)) ?

22. Mwislamu anajuaje kama Jibril aliyeongea na mtume Mohamed alitumwa na Mungu wala si Sheitani ?

23. Mtume Mohamed na wafuasi wake waliwaua watu zaidi ya mia saba wa kabila ya banu kuraiza, nao walikuwa wazee kwa watoto, mwaka 627. Je, unafikiri kwamba ni mfano wa kufuata ?

24. Katika Kuran, kuna aya nyingi zinazosema kwamba Mtume Mohamed alikuwa si mwenda wazimu. Kwani watu wengi walikuwa wanamchukulia vile wakati ule ?

25. Kwa nini Waislamu wengi wanakataa kwamba Mtume Mohamed alikuwa hupenda vigori wakati « hadith » nyingi zinakubali wazi kwamba alikuwa na tabia hiyo ? (hadith za Bukhari, Abu Dawud na Tabari)

26. Kama maisha ya Mtume Mohamed ni mfano wa kuiga, je kwa nini wengi katika Waislamu ambao wanajitahidi kumwiga wameonekana ni hayawani wenye ukatili mwingi (huku Yusuf akitaja mashambulio mengi ya hivi karibuni) ?

27. Kwa nini Allah alisubiri miaka mia sita ili kukata kauli ya kwamba Yesu hakusulubiwa juu ya msalaba ?

28. Kwa nini Mwislamu hupendelea kutumia dawa ya kimagharibi kuliko dawa ya Mtume Mohamed (mkojo wa ngamia) ?

29. Mtume Mohamed alisema kwamba kula matende saba kila siku inakinga mwili barabara. Lakini kama matende haya yana asenia, risini na kemikali nyingine, je yangali yanafaa ?

30. Waislamu wengi husema kwamba Kuran ni kitabu kilichojaa uvumbuzi na sayansi. Kwa nini Waislamu hawakuvumbua kompyuta, televisheni, vyombo vya kusafiri angani, chanjo, friji, dawa za viuavija, na kwa nini wako nyuma katika sekta zote za sayansi, mathalan katika kusoma muundo wa vinasaba ? Waislamu ambao wanadai kuwa na « kitabu hicho cha sayansi » watatuletea usomi gani kuhusu kutatua matatizo ya kuongezeka kwa hewa ukaa na kupanda kwa halijoto duniani ?

31. Mtume Mohamed anasema kwamba aina ya kisibiti cheusi kinatibu kila aina ya maradhi. Je, dawa hiyo ina uwezo wa kutibu ukimwi, kisukari, ukoma, tende na kadhalika ?

32. Waislamu wengi husema kwamba Mtume Mohamed ametajwa katika Biblia. Lakini si wanasema pia kwamba Biblia imepotoshwa ? Haieleweki.

33. Katika Waislamu hawa wengi wanaosema kwamba Mtume Mohamed ametajwa katika Biblia, je wanajua kwamba Kuran haijasema vile ?

34. Wasomi wengi maarufu wa Kuran kama Ibn al-Layth, Ibn Rabban, Ibn Kutayba, Al-Ya'Kubi, Al-Tabari, Al-Bakillani, Al-Mas'udi na Al-Bukhari wamethibitisha kwamba kitabu kitakatifu Taurati hakina dosari wala hitilafu. Je, kwa nini Waislamu wengi wa siku hizi hawawasikii ?

35. Endapo Biblia ni kitabu ghalati, kwa nini Allah hakuwasaidia Wakristo wasikipotoshe kitabu chao ?

36. Iwapo Waislamu wengi waamini kwamba Allah alitaka kuwajaribu Wakristo na Wayahudi wa enzi zile, je kwa nini Waislamu wanaendelea kuamini Kudr’a ya Mwenyezi Mungu ? Hizo si itikadi kinzani ?

37. Inaaminika kwamba Kuran ilishushwa kwa ajili ya wanadamu wote. Kwa nini Kuran haizumgumzii dini nyinginezo kama zile za Budda, Hindu na Tao ?



38. Inasemekana kwamba Allah hupendelea kupiga chafya kuliko kwenda miayo wakati ni wazi, kwa mujibu wa sayansi za kisasa, kwamba kwenda miayo ina faida nyingi kuliko kupiga chafya ? Si chafya zile zinachangia kusambaza viini vya maradhi ?